Blog

Kahramanlık öyküleri genellikle çocukluktan çıkışı, erkekliğe geçişi anlatır. Oysa “UMSK”  çocukluktan çıkış yok, diyor! Ama çocukluktan çıkış olmadan da mutlu mesut yaşanabileceğini söylüyor. Filmin kahramanı Griff, bir çağrı merkezinde sıkıcı bir iş yapan, silik, zayıf bir karakter. İşyerinde sürekli kendisiyle alay eden ve aşağılayan bir belalısı da var. Ama Griff’in ilk başta gerçek mi hayal mi olduğunu tam anlamadığımız alternatif bir hayatı da var. Griff, akşamları süper bir kahramana dönüşüp, mahallesini kötülere karşı savunuyor. Bir süre sonra bu maceraların hayal dünyasında yaşandığı netleşiyor fakat. Griff’in ayakları yere basan ve Griff’i de gerçeğe davet eden bir ağabeysi var. Fakat Griff, kendisine babalık da yapan abisinin kız arkadaşına aşık oluyor. Tipik bir Ödipal karmaşa durumu var yani. İşin ilginci, abisinin kız arkadaşı Melody de Griff gibi, gerçek dünyayla barışık olmayan ve hayal alemini tercih eden bir eksantrik. Melody, duvarlardan geçebileceğine inanıyor mesela.

Klasik bir kahramanlık öyküsü  olsaydı Griff, abisinin sevgilisinden uzaklaşıp kendisine farklı bir eş bulmalıydı. Kendini kanıtlayıp, onla geleceğe yönelmeliydi. Ama hayatta bu her zaman gerçekleşmiyor ne yazık ki. UMSK’da da gerçekleşmiyor ama film hayal aleminde de yaşanabileceğini söyleyerek seyircisini bir gülümsemeyle salondan uğurluyor. Sevimli bir film UMSK.

Garip; “İmkansızın Şarkısı”nı  (Norwegian Wood) izlediğimde kolaj gibi, güzel tablolardan oluşan ama pek iz bırakmayan bir film olduğunu düşünmüştüm. Ama film hâlâ aklımı kurcalıyor. 1968 baharında başlıyor film. Fakat filmin kahramanlarının 68 olaylarıyla, kitlesel hareketlerle uzaktan yakından alakaları yok.  Watanabe filmin asıl erkek kahramanı. Kizuki ile Naoko ise nerdeyse bebekliklerinden beri arkadaş olan, bir anlamda kardeş gibi olmuş iki sevgililer. Watanabe bu çiftin en yakın arkadaşı. Kizuki anlaşılmaz bir şekilde intihar edince, Watanabe ile Naoko arasında bir ilişki başlıyor. Watanabe hayretle Naoko’nun bakire olduğunu fark ediyor seviştiklerinde. Naoko daha önce Kizuki’yle sevişememiş, bedeni buna hiçbir zaman hazır olmamış. Naoko için bu sevişme bir istisna olarak kalıyor, Watanabe ile de bir kez daha sevişemiyor. Naoko sonu intihara kadar giden bir depresyona giriyor zaten. Watanabe, daha önce Kizuki ve Naoko’yla ilişkisini yankılayan başka ilişkiler de yaşıyor. Watanabe hep ikinci kemanı oynuyor, hep esas erkeğin gölgesinde sabırla ve yumuşaklıkla sırasını bekliyor. Hayatına giren Midori’ye de başlangıçta pek sahip çıkamıyor, zaten Midori’nin de bir sevgilisi var. Ancak Watanabe zamanla güçleniyor ve film onun inisiyatif almaya hazır olduğunu gösteren bir şekilde sona eriyor.

İmkansızın Şarkısı bana Bertolucci’nin “The Dreamers”ını (Düşler, Tutkular ve Suçlar) hatırlattı. Bertolucci’nin filmi de 1968’de geçiyordu. Filmde birbirleriyle ensest ilişki içinde olan Fransız iki kardeşle, onlarla hayatını paylaşmaya başlayan Amerikalı bir genç vardı. Fransız kardeşlerin ensest ilişkisi birbirleriyle yatmaya kadar varmamıştı fakat. Bunun dışında paylaşmadıkları bir şey yoktu. “İmkansızın Şarkısı”ndaki Kizuki ile Naoko’nun nerdeyse bebeklikten başlayan birlikteliği “The Dreamers”daki kardeşlerin ilişkisine benziyor. Amerikalı genç Fransız kızın yattığı ilk erkek oluyor, tıpkı Watanabe’nin Naoko’nun ilk yattığı erkek olması gibi. Fakat Watanabe nasıl Naoko için asıl sevgili konumuna yükselemiyorsa, Amerikalı genç de Fransız kardeşlerin hikâyesinde hiç esas oğlan konumuna yükselemiyordu. “The Dreamers”da filmin kahramanları filmin başında ve sonunda 68 olaylarına katılsalar da, esasen içlerine kapalı bir şekilde, evden çıkmadan yaşıyorlar. “İmkansızın Şarkısı”nda ise 68’in tamamen dışındalar. Biraz farklı da olsalar, bu içe kapalılık iki filmde de dikkat çekici.

Yine Barış Bıçakçı’dan söz edeceğim. Onun “Bir Süre Yere Paralel Uçtuktan Sonra” adlı  kitabında Başak ile Ufuk adlı iki kardeş vardır. Umut için şu cümle geçer kitapta “Kız kardeşi ve annesiyle kurduğu dünyaya kimse giremez.” Başak için de şöyle bir cümle vardır: “Bütün sevgililerinden, ağabeyi ve annesiyle yakın olduğu kadar yakın olamadığı, olamayacağı için ayrılmış.” Başak kitapta intihar eder, Naoko gibi. (“İmkansızın Şarkısı” filminde 3 intihar var. Kitabında ise 4 intihardan söz ediliyormuş).

Bir sonuca varmak istemiyorum bu yazıda. Umarım kurduğum bağlantılar anlamlı gelir. “İmkansızın Şarkısı” güzel görünen bir film, muhtemel ki derin bir yanı da var.     

 

El Sistema’ bir devrim! Üç yüz elli bin kişiyi angaje eden bir sisteme; yoksul çocuklara müzik öğreten, onlara bir kimlik, bir hayat veren bir sisteme ‘devrim’ sıfatı uyar.

‘Müziğin Devrimci Sesine Kulak Verin’: Venezüela Simon Bolivar Senfoni Orkestrası’nın (VSBSO) İstanbul’da vereceği konserler gazetemizde bu başlıkla duyurulmuştu. Çağrıya kulak verdim, dört gün süren etkinliklere elimden geldiğince katıldım. Evet, şu berbat dünyada iyi şeyler de oluyor! İyi kelimesi de yetmez, şahane şeyler de oluyor! ‘El Sistema’ bir devrim! Üç yüz elli bin kişiyi angaje eden bir sisteme; yoksul çocuklara müzik öğreten, onlara bir kimlik, bir hayat veren bir sisteme ‘devrim’ sıfatı uyar. El Sistema hayırsever bir kültür faaliyetini çok aşmış bir hareket. Ama sadece Venezüela’da değil Türkiye’de de bir şeyler oluyor, o büyüklükte olmasa da. Pazar akşamı Galata Kulesi’nin dibindeki meydanda büyücek bir kalabalık toplandık. Cumartesi günü de benzer etkinlikler yapılmıştı ama ona katılamamıştım. Pazar akşamı (7 Ağustos) küçük meydanda kurulan sahneye önce Edirnekapı Barış İçin Müzik grubu çıktı. On iki kişilik bu gencecik grubun dokuzu akordeon, diğer üçü de çeşitli nefesli çalgılar çalıyordu. Bu gencecik grubun ilk çaldığı şarkılardan birinin “yaşlı insanlar nereye giderler?” sorusunu sormasına ne demeli (Beatles’ın ‘Eleanor Rigby’si)?  O akşam şahane bir genç grubumuz daha sahne aldı: Sulukule Çocuk Sanat Atölyesi! Kentsel yenileme projesiyle evleri yıkılan ve kültürleri büyük darbe yiyen Roman çocuklara geleneklerini sürdürebilmeleri için başlatılmış bir projeydi bu. 9-17 yaşlarındaki 60 çocuk bu projeden yararlanmış. İşte bu projeden çıkan bir ritm grubu o akşam sahne aldı. Şahaneydiler. Helal olsun size şoparlar dedik! Bu projeye destek sağlamak istiyorsanız adresleri: sulukulecocuksanatatolyesi@gmail.com.

GECENİN VENEZÜELALI KONUKLARI DA VARDI
Gecenin elbette Venezüelalı  konukları da vardı. VSBSO’nun, biri nefesli çalgılardan, diğeri ise vurmalılardan oluşan iki alt grubu o gece konser verenler arasındaydı ama bizimkilerin yanında biraz sönük mü kaldılar ne?

DEVRİMCİ HAREKETİ BİLENLER DE ORADAYDI
Asıl büyük senfoni orkestrasının verdiği konserler ise Pazartesi ve Salı akşamları Haliç  Kongre Merkezi’nde gerçekleşti. O gece İKSV başkanı Bülent Eczacıbaşı orkestranın ve El Sistema’nın kurucusu Jose Antonio Abreu’ya Yaşam Boyu Başarı Ödülü verdi. Abreu salonda dakikalarca ayakta alkışlandı. İKSV izleyicisi Aynur’u yuhalayan şovenlerden oluşmuyor. Sosyal ve kültürel devrimci bir hareketi bilen ve takdir eden büyük bir kitle vardı bu dört gün boyunca. Bu gerçeği de hatırlatmak isterim. Aynur’a gösterilen faşizan tepkiye gösterilen haklı tepki, bazen toptancı bir suçlamaya ve aydın karşıtı bir popülizme kayma eğilimine girmişti.

‘BİS’ BÖLÜMÜNDE YAŞANAN COŞKU
Orkestra ilk gece sadece Çaykovski’den çaldı. İkinci gece ise Ravel, Castellanos, Chavez ve Stravinski’nin eserlerini çaldılar. Şef Dudamel yönetimindeki gençler bana kalırsa çok iyiydiler. Üç eser, Stravinski’nin Ateşkuşu Süiti, Ravel’in Daphne ve Chloe Süiti ile Çaykovski’nin Romeo ve Juliet Uvertürü benim favorilerim oldu. Ama klasik müzik konusunda konuşacak yetkinlikte olmadığımı belirteyim hemen. Fakat asıl büyük coşku ikinci gece “bis” bölümünde yaşandı. İlk gece bis yapmamışlardı ama ikinci gece asıl program sona erdikten sonra ışıklar söndü. Genç elemanlar ceketlerini çıkarıp Venezüla yazılı ve ülkenin renklerini taşıyan yağmurluklarını giydiler. Dudamel gitti, yerini genç orkestra şefleri aldı. Sonrası müthiş eğlenceli bir şovdu; anlatılmaz yaşanır. Konser sonunda yağmurluklar seyircilere atıldı ya da elden verildi. Kızım ve ben birer tane yağmurluk takdim edilen seçilmişler arasında yer almaktan büyük mutluluk duyduk.

Abreu, Dudamel ve VSBSO sadece konserler verip, ülkelerine dönmediler. El Sistema’nın Türkiye’de de kurulması için adımlar atıldı. Eğer devlet bu işe sahip çıkarsa olur. Şahane de olur.

TARİH:  10 Eylül 2011
GAZETE/DERGİ: Birgün

SAÇ
Tayfun Pirselimoğlu bu yıl İstanbul Film Festivali’nde ‘Saç’la en iyi film ve en iyi yönetmen ödüllerini kazandı. Saç bu hafta gösterime giriyor. Pirselimoğlu sinemasına topluca bir bakalım. Pirselimoğlu yalnızca bir film yönetmeni değil aynı zamanda bir yazar ve Viyana Uygulamalı Sanatlar Akademisi’nden diplomalı bir ressam da. Onu sinemada ilk kez Yeşim Ustaoğlu’nun ‘İz’ (1994) adlı filminin senaristi olarak tanıdık. Ustaoğlu’na uluslararası başarı kazandıran ‘Güneşe Yolculuk’ (1999) filminin senaryosu da Pirselimoğlu’nundu. (Bu konu mahkemelik oldu gerçi. Yargıtay ne karar verdi bilmiyorum ama alt mahkeme senaryonun Ustaoğlu’na değil, Pirselimoğlu’na ait olduğuna hükmetmişti.) ‘Güneşe Yolculuk’ Pirselimoğlu’nun İz’de başlayan ve diğer filmlerinde de kendisini gösterecek olan temaları içeriyordu. Filmin kahramanının başka birinin kimliğini alması, üstlenmesi durumuyla ‘İz’de karşılaşmıştık. Bu temanın en ünlü filmi elbette ki Antonioni’nin ‘Yolcu’sudur (1975). ‘Güneşe Yolculuk’ta filmin kahramanı Tireli fakat bir Kürt gibi esmer bir delikanlıdır.  Bu delikanlı Kürt bir arkadaş edinir. İki genç de polis şiddetine maruz kalır ve sonunda Tireli delikanlı herkesin kendisinden beklediği şeyi söyler. Derisinin renginin çağrısına uyar, Türk kökenini reddeder ve bir Kürt olduğunu söyler.  Arkadaşının etnik kimliğini üstlenir.

BİR ANNENİN REDDEDİŞİ
Pirselimoğlu ilk yönetmenliği ‘Hiçbiryerde’ (2002) ile birçok ödül kazandı. Eurimage ilk kez bir Türk yönetmenin bir ilk filmini desteklemişti ‘Hiçbiryerde’ ile. Film polis gözetiminde kaybolan oğlunu arayan bir anneyi anlatır. Polis genci gözaltına aldığını inkâr eder.  Ama inkâr içinde olan sadece polis değildir anne de bir inkâr içindedir. Anne en başta oğlunun politik bir kimliği olduğunu reddeder. Oğlunun cesediyle morgda karşılaştığında ise cesedin oğlu olduğunu reddeder. Anne gerçekleri reddetmekle, hakkını arama, polis devletine karşı mücadele etme, oğlunun kaderini kabul edip yasını tutma şansını da kaybeder. Ama filmin finalinde büyük bir değişim yaşar. Daha önce tanışmış olduğu bir gencin cesedini kendi oğlu olarak teşhis eder. Başka bir gencin kimliğini oğluna giydirir. Bu kadın için yeni bir başlangıcı simgeler.

Beş yıl aradan sonra çektiği ‘Rıza’ (2007) Pirselimoğlu sinemasında bir değişimi haber verir. Yönetmen filmlerinde ortam sesi dışında müzik kullanımına son verir. Yeni minimalist üslubunda ‘Hiçbiryerde’deki gibi bir anlatıcı sesini hayal bile etmek artık imkânsızdır.  Zaten az olan diyaloglar iyice azalmıştır.  Rıza filmin kahramanının da adıdır. Kamyonunu tamir ettirtecek parası olmadığı için işsiz kalkmış bir şofördür Rıza. Piyango oynar ama kazanamaz. Önce ölmüş bir arkadaşının parasını çalar. Sonra bir Afgan göçmenini öldürüp, soyar. Ama bu korkunç eylemi, başka insanlarla iletişim kurmasını iyiden iyiye engeller. Özellikle de eski sevgilisiyle bir araya gelme şansı tamamen yok olur. Suçluluk duygularıyla birlikte yapayalnız bir hayat sürecektir. Film gününün İstanbul’unda geçer. Ekonomik krizi, yasadışı göçmenleriyle gerçekçi bir tablosudur kentin. Pirselimoğlu filmlerinde sosyal politik ve ekonomik arka plan her zaman belirgindir. İnsanlar varoluşsal krizleriyle cebelleştikleri bir boşlukta yaşamazlar; davranışlarının tümünü olmasa da birçoğunu anlaşılır kılan acımasız ve adaletsiz bir dünyada tutunmaya çalışırlar.  ‘Rıza’ Yılmaz Güney’in atının ölümüyle işsiz kalan ve umudunu piyango biletlerine bağlayan, ‘Umut’ filminin kahramanı Cabbar’la yakından akrabadır.

‘Pus’ (2008) yine işsizliğin arka planda belirgin olduğu bir İstanbul’da geçer ve filmdeki karakterlerin hepsi işsizlikle tanışır. Filmin kahramanı Reşat hayatın hep dışında kalan biridir. Bir korsan DVD’cideki ‘kariyeri’ hayatta duruşunu yansıtır. Başkalarının hayatını izler ama kendi hayatını yaşayamaz, bir kimlik sahibi olamaz, komşu kızın dikkatini çekemez. Rıza gibi Reşat da çalar. Ama Reşat gerekli gereksiz her şeyi çalan bir kleptomandır daha çok. Başkalarının eşyalarını çalarak bir anlamda onların kimliğine de sahip olduğunu düşler. Onun bir ‘ben’i yoktur, dolayısıyla başkalarıyla kendisini ayırabildiği sınırları da. Bir motosiklet çalıp kullanmaya başlayınca komşu kızın dikkatini çekmeyi başarır ilk kez. Ama motosikleti kaybettiği anda kızı da yeniden kaybeder. Tesadüfen bir çiftin hayatına dahil olur. Adam mezbahada, kadın ise bir tekstil atölyesinde çalışmaktadır. Adam Reşat’ı yanlışlıkla bir kiralık katil zanneder ve ondan karısını öldürmesini ister. Reşat belirgin bir nedeni olmamasına rağmen bu cinayeti işler. Belki de kendisini ancak bu şekilde bir kimlik sahibi gibi hissedebilmiştir. Yani o da bir başkasının, bir kiralık katilin kimliğini çalmıştır.

KİMLİK DEĞİŞEBİLİR, SAKLANABİLİR Mİ?
‘Saç’ (2010) Pirselimoğlu’nun bugüne kadar anlattığı en muğlâk hikâyedir. Bu kez filmin kahramanı Hamdi adlı bir perukçudur. Aynı zamanda evi de olan atölyesinde peruk imal eder ve satar. Saçın filmde birçok anlamı vardır. Saç birinin kimliğini değiştirebilir, saklayabilir. Kutsal ya da pornografik olabilir. Mümin bir kızın peruk takarak hem dinin kurallarına hem de yasalara uymaya çalıştığını görürüz. Bir orospunun ise peruk takarak başkalarının dikkatinden kaçmak değil tam tersine o dikkatleri üzerine çekmeye çalışmasına da tanık oluruz. Hamdi dükkânına gelen ve saçlarını satmak isteyen bir kadına yönelik saplantılı bir tutku geliştirir. Kadını izlemeye başlar. Pus’taki Reşat gibi başkalarının hayatı cezp eder Hamdi’yi. Mezbahadaki adam gibi, bu kadının kocası da ölü bedenlerle uğraşmakta, morgda çalışmaktadır. Ölüm zaten hep önemli bir rol oynar ve kahramanlar üç filmde de cinayet işler. Hamdi de adamı öldürür ve kadınla birlikte yaşamaya başlar ama adamın hayaleti onları terk etmez. Belki de Hamdi her şeyi hayal etmiş ve cinayeti işlememiştir.  Film başladığı gibi ama hafif bir ton değişikliğiyle sona erer. Ölümcül bir hastalığı olan ve küçüldüğüne inanan Hamdi belki de artık kafasını buna takmadığını gösteren bir jest yapar. Hamdi biraz değişmiştir, Pirselimoğlu kahramanlarının tümü gibi.

Pirselimoğlu filmleri son derece yavaş tempoları ve sıkıntı ve acıyı tavizsiz göstermeleriyle seyirciden çok şey talep eden filmler. Ama özgün bir yaratıcının imzasını taşıdıkları su götürmez.

TARİH:  14 Haziran 2014
GAZETE/DERGİ: Birgün

“Kovboylar ve Uzaylılar” milliyetçi, muhafazakâr ve maço alt metni bir yana, akılda kalıcı bir yanı da olmayan bir film
“Kovboylar ve Uzaylılar” adlı filmin İngilizce adındaki “alien” sözcüğü aslında yabancı anlamına geliyor. Sting’in meşhur şarkısı “Englishman in New York”un sözlerinde “ben New York’ta yasal bir yabancıyım (legal alien)” diye geçer mesela. Ama sözcük “Alien” filmiyle birlikte popüler olduğundan ve bu filmde de “alien” bir uzay yaratığını temsil ettiğinden dolayı, hepten “yaratık” ya da “uzaylı” anlamına geldiğine inanılır olmuştur.

Tehlike teşkil edenin ‘’ötekileştirilmesi’’
“Kovboylar ve Uzaylılar” da aslında tanıma uyuyor, yani yabancılar yine uzaylı! Ama filmin alt metnine göre “alien” Amerikalı olmayanı temsil ediyor. Bütün Amerikalılar, zenginiyle yoksulu,  haydutuyla şerifi, Kızılderilisiyle Beyazı sonunda imtiyazsız, sınıfsız, bölünmez bir bütün olarak birleşiyor ve ötekilere yani saldırgan uzaylılara karşı savaşıyor. 11 Eylül sonrasının tipik bir Amerikan filmi “Kovboylar ve Uzaylılar”:  Amerikalıya karşı çirkin ve kötü ötekilerin savaşını anlatıyor, benzeri birçok film gibi. Dış tehdit karşısında Amerikalılığa dair ne varsa hepsine sahip çıkıyor, artık bir tehdit olmaktan çıkmış Kızılderilileri asli ve kurucu öğe olmaya terfi ettiriyor vs… Gerçi Kızılderililer, biraz çocuksular ve düzensizler, Beyazlar tarafından güdülmeye ihtiyaçları var!!! Amerika’nın (yani dünyanın!) altınını almaya gelen uzaylılar, aslında dünyanın yer altı kaynaklarını almak için savaştan savaşa koşan ABD’nin ordusuna ve kapitalistlerine ne kadar benziyor! Ve hatta filmde iyi bir uzaylı, bir intihar eylemiyle kötü uzaylıları imha ediyor! İntihar bombacılığının terörizmle özdeşleştiği düşünülürse, filmin kafası biraz karışık olduğunu söyleyebiliriz. ABD, yani dünya uzaylılardan kurtarılırken, erkek çocuklar ve erkekleşmeyi başaramamış yetişkinlerin tümü o zor eşiği geçiyor ve erginleşiyorlar.  Erkekleşme çoğu zaman şiddet uygulayabilme, adam öldürmeyle gerçekleşiyor.
“Kovboylar ve Uzaylılar” milliyetçi, muhafazakâr ve maço alt metni bir yana, akılda kalıcı bir yanı da olmayan bir film. Hatta düpedüz sıkıcı da denebilir.

TARİH:  1 Ekim 2011
GAZETE/DERGİ: Birgün

Yargısız ve yargıyla infaz

Film Amerika’daki aşırı dindar, köktendinci küçük bir grubun işlediği suçlara odaklanıyor. Fakat filmin eleştirisi dincilerle sınırlı değil. Yargısız infazla yargıyla infazın ortaya karışık sunulduğu bir ‘demokratik sistem’ asıl hedefteki!

Haftanın tek ilginç filmi “Şeytanın İni” adıyla gösterilen “Red State” (“kırmızı eyalet” anlamına gelen ve Cumhuriyetçi Parti’nin çok güçlü olduğu muhafazakâr bölgeler için kullanılan bir terim). Filmin orijinal adı gayet politikken bizde korku filmlerine yakışacak bir isim uygun görülmüş. Bu da filmin potansiyel “politik” izleyicisine ulaşamayacağı anlamına geliyor. Ama filmde korku unsurları da var, gerçekten dehşetli şeylerin yaşandığı bir ev de. Korku filmi izlemeye gidenler eli boş dönmeyecekler yani.

Üç delikanlı, internette tanıştıkları orta yaşlı bir kadınla seks yapmak amacıyla buluşurlar. Ama beklemedikleri bir durumla karşılaşırlar. Film Amerika’daki aşırı dindar, köktendinci küçük bir grubun işlediği suçlara odaklanıyor. Fakat filmin eleştirisi dincilerle sınırlı değil. Asıl hedefi terörle savaş başlığı altında kendi insanlarını öldüren ya da ölmeden “F tipi” mezarlara gömen devlet! Yargısız infazla yargıyla infazın ortaya karışık sunulduğu bir “demokratik sistem” asıl hedefteki!

Kevin Smith bizde çok tanınan bir yönetmen değil ama 1994 tarihli Tezgahtarlar (Clerks) adlı filmi bağımsız sinemanın başyapıtları arasında sayılır. “Şeytanın İni”nde John Goodman ve Melissa Leo gibi büyük oyuncular da var. Bu hafta tek bir filme gidecekseniz “Şeytanın İni”ne gidin.

TARİH:  8 Ekim 2011
GAZETE/DERGİ: Birgün

Çakma Kazablanka

Kazablanka gibi bu filmin de örtük bir eşcinsel aşk öyküsü anlattığı söylenebilir… Ayrıca  filmin uzaktan 11 Eylül travmasıyla ilgili olduğu da söylenebilir.

Şangay, sıradan insanlardan çok daha tutkulu olduğuna inanmamız istenen güzel ve cesur insanların hayatlarından bir kesit sunuyor. Zaman kötü bir zaman; yıl 1941. Almanya Avrupa’nın çoğunu işgal etmiş. Çin de Japonya’nın işgaline girmeye başlamış. Şangay bölgelere ayrılmış durumda, farklı ülkelerin egemenlik bölgeleri var kentte. Japonların elindeki bölgede bir Amerikan ajanı öldürülüyor. Onun en yakın arkadaşı olan bir başka Amerikan ajanı, cinayetin ardındaki sırrı araştırmaya başlıyor. Tıpkı Kazablanka gibi bu filmin de örtük bir eşcinsel aşk öyküsü anlattığı söylenebilir çünkü filmdeki en tutkulu bağ bu iki ajan arasında ölümün bile ayıramadığı bağ. “Kazablanka”nın finali de, bilenler bilir, eşcinsel bir aşkın başlangıcı olarak yorumlanır.

Kazablanka’yla benzerlikler başka açılardan da var. Ülkeden çıkmak için alınan vizeler, pasaportlar, direnişçiler, Naziler, onurlu düşman erkekler arasındaki centilmenlik gösterisi şeklinde süren rekabet vs…

Fakat Şangay sonuçta Kazablanka’nın yanına bile yaklaşamayacak bir film. Evet aşk var, casusluk var, femme fatale’ler, yakışıklı erkekler, gizem vs her şey var ama içerik yok. Stil çok muhteviyat yok. Tipler var karakterler yok. Tevekkeli değil Şangay pek az ülkede gösterim şansı bulabilmiş durumda ve görünüşe göre çoğu yerde doğrudan dvd’ye düşecek. Yazık, ucuz bir film değil ama olmamış. Uzakdoğulu güzel ve Japon komutan deyince ilk akla gelen isimler Gong Li ve Ken Watanabe tahmin edilebileceği gibi Çinli güzel ve Japon komutan rolündeler. John Cusack hisli ama sert CIA ajanı rolünde.

Filmin uzaktan 11 Eylül travmasıyla ilgili olduğu da söylenebilir. ABD’nin daha önceki travması Pearl Harbor idi. Japon saldırısı galiba Amerikan topraklarına yapılan ilk ya da tek saldırıydı 11 Eylül’e kadar. Film, uyanık olunsaydı Pearl Harbor saldırısı öngörülebilirdi diyor. 11 Eylül saldırıları için de aynı şeyler söylenir. Filmin günümüz insanına mesajı da bu galiba.

TARİH:  15 Ekim 2011
GAZETE/DERGİ: Birgün

“Şeytanın İkizi” bence bir film değil, bir insanlık suçu, bir tür kitle imha silahı. İmha etmeyi hedeflediği şey insanların beyin hücreleri ve ruhları.  Şeytanın, Uday Hüseyin kılığında Irak’ta hüküm sürdüğüne ve dolayısıyla Irak’ın işgalinin iyi bir şey olduğuna inandırmayı amaçlıyor film. Dolayısıyla Bush ve ABD hükümetleri tamamen iyi ve haklılar filme göre. Bu ideolojik saldırının yanı sıra, bir şiddet pornosu olarak da saldırısını sürdürüyor film. Bağırsakları ortaya saçılan insanlar gösteriyor seyircisine. En adisinden oryantalizm ve ırkçılık tabii ki olmazsa olmazı filmin. En adisinden anti-komünizm propagandası da.
Uday Hüseyin, Saddam Hüseyin’in büyük ve ağır problemli oğlu. Film en kabasından, Ödipal karmaşanın pençesinde bir psikopat olarak çiziyor Uday’ı. Annesiyle aynı yatakta yatan, annesinin memesini öpen, babasını öldürmek isteyen, tabi karşılığında da babası Saddam’ın kastrasyon tehdidi altında yaşayan bir adam Uday. Bunlar en kaba haliyle böyle. Kastrasyon tehdidi sembolik değil, palayla insanların ortasında gerçekleştirilen bir eylem.
Uday bir psikopat. Bir seks hastası. Her beğendiği kadınla ya da ergen kızla yatıyor. Ya zorla ya da gücüyle ikna ederek. Kadının gerdek gecesi olabilir ya da genç ve bakire bir okul öğrencisi olabilir, fark etmez. Gerçek Uday belki daha da korkunç biridir, bilemem. Eminim Uday benzeri zorbalar, Kuveyt prensleri, Suudi Arabistan şeyhleri, Teksaslı petrol zenginleri ve onların oğulları arasında da vardır. Hatta o kadar üst zenginlere gitmeye de gerek yok. Eski sosyalist ülkelerin kadınlarını seks kölesi haline getirenler, Tayland’da, Afrika’da, Alanya’da genç erkek ve kadınları düzenler kimler?  Doğu ile Batının güç sahipleri, zenginleri arasında özünde bir fark yok. Fakat film, Saddam’ların kötülüğünden politik çıkarımlar yapıyor ve işgale methiye düzüyor. Iraklılar kendi sorunlarını çözmekten acizlermiş de Bush’tan yardım beklerlermiş gibi. Saddamlar şeytanmışlar ama Bushlar melekmiş filme göre.
Ve tabii işgalin milyonlarca insanın hayatına mal olan faturası da filmde hiç yok. Şunlar da olmayanlar arasında: Irak’ın işgaline önce 11 Eylül’le ilişkili olduğu gerekçesiyle karar verildi. Bir kanıt bulunamayınca, kitle imha silahları yalanı ortaya atıldı. İşgal bu yalan temelinde gerçekleştirildi. Ama yalancının mumu işgalden sonra söndü. Bunun üzerine Saddam ve ailesinin bir tür vampir ailesi olarak temsiline sıra geldi. Saddam ve ailesi hiç kuşkusuz bir tür vampirdiler ama Batının vampirleri (petrol şirketleri, silah şirketleri…) yanında sivrisinek kalırlar.
Filmde Saddam’ın emrinde çalışan Mengele kılıklı Doğu Alman doktorlar gösteriliyor bir ara. Demek isteniyor ki, sosyalist Almanya ile Nazi Almanyası arasında hiçbir fark yoktur. Yuh artık. Ayrıca şunu da söylemiş oluyor: Almanlar doğaları gereği faşisttir. Bu da filmin, Irak’lılarla sınırlı kalmayıp, Almanlara da sıçrayan ırkçılığı.
Bu filmin , “Filmekimi”ne alınması ve üzerine bir tür spot ışığı düşülmesi çok kötü olmuş. Keşke hiç ithal edilmeseymiş bu film. Seyredemediğimiz onca nitelikli film varken vaktimize ve paramıza yazık olmuş. Ama tabii bir faydası da var bu filmi görmenin. Sinema adına ne kadar aşağılık işler yapıldığını görmek de bir artı sayılabilir…